Yeni Alman soyadı hukuku: çift soyadı, çocuğun soyadı ve Türk nüfusuna bildirim (2026)

1 Mayıs 2025’ten beri Almanya’da evli çiftler ortak çift soyadı seçebiliyor, çocuklara da anne ve babanın soyadından oluşan çift soyadı verilebiliyor. Türk vatandaşları için asıl soru şu: Almanya’da seçtiğiniz isim Türk nüfusunda da aynı görünecek mi? Bu rehberde yeni Alman soyadı hukukunu, Türk hukukundaki kuralları, iki ülkede iki farklı isim taşıma riskini ve hangi belgenin gerçekten tercüme edilmesi gerektiğini anlatıyoruz.
Kısa cevap
- Almanya’da yeni: Eşler ortak çift soyadı seçebilir (tireli veya tiresiz, en fazla iki parça). Ortak evlilik soyadı olmayan ebeveynler çocuğa çift soyadı verebilir; 1 Mayıs 2025’ten önce doğan çocuklar için de geçiş imkânı var.
- Hangi hukuk? Artık isim, kişinin mutad meskeninin (gewöhnlicher Aufenthalt) hukukuna tabidir. Almanya’da yaşayan Türk vatandaşına da Alman hukuku uygulanır; ama Standesamt’ta Türk hukukunu seçebilirsiniz.
- Türkiye’de: Anayasa Mahkemesi’nin TMK 187 iptali 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi; yerine yeni kural çıkmadı ve uygulama nüfus müdürlüklerine göre değişiyor. Türk hukuku çocuklar için Alman tarzı çift soyadını öngörmüyor.
- Risk: Almanya ile Türkiye’de farklı isimle kayıtlı olmak; miras, tapu, pasaport ve emeklilik işlemlerinde “bir ve aynı kişi” sorununa yol açar.
- Tercüme: Çok dilli (uluslararası) evlenme ve doğum kayıt örnekleri genellikle tercüme gerektirmez. Standesamt’ın verdiği isim beyanı belgesi ve isim değişikliği belgesi ise Türkçeye tercüme edilir.
Dürüst not: Almanya’da yeni bir soyadı seçmeden önce konsolosluğa nasıl tescil edileceğini sorun. Türk tarafında aynen işlenmeyecek bir isim seçerseniz, tercüme ne kadar iyi olursa olsun iki kayıt arasındaki farkı kapatamaz.
1 Mayıs 2025 reformu: Alman soyadı hukukunda ne değişti?
Almanya’da “Ehenamens- und Geburtsnamensrecht” ile uluslararası isim hukukunu değiştiren kanun 1 Mayıs 2025’te yürürlüğe girdi. Eskiden Almanya’da gerçek bir ortak çift soyadı mümkün değildi: Eşlerden biri ortak soyadını alır, diğeri en fazla kendi soyadını “Begleitname” olarak ekleyebilirdi. Çocuklara çift soyadı ise hiç verilemiyordu.
| Durum | Reformdan önce | 1 Mayıs 2025’ten beri |
|---|---|---|
| Eşlerin ortak soyadı | Tek soyadı; diğer eş “Begleitname” ekleyebilir | İki eşin de taşıdığı ortak çift soyadı mümkün. Sıra serbest, tireli veya tiresiz. |
| Zaten çift soyadı olan eş | Kısıtlı | Ortak çift soyadına yalnızca bir parçasını katabilir. Üçlü, dörtlü soyadı yok. |
| Ortak soyadı olmayan ebeveynlerin çocuğu | Anne veya babanın soyadı | Anne veya babanın soyadı ya da ikisinden oluşan çift soyadı. Bir ay içinde seçim yapılmazsa alfabetik sırayla çift soyadı. |
| 1 Mayıs 2025’ten önce doğan çocuk | Değişiklik zor | Ebeveynler ortak evlilik soyadı taşımıyorsa sonradan çift soyadına geçilebilir. |
| Boşanma sonrası çocuk | Çoğu zaman mahkeme veya idari süreç | Çocuk, birlikte yaşadığı ebeveynin soyadını daha kolay alabilir; “Einbenennung” ile alınan soyadından geri dönüş kolaylaştı. |
Bazı kurallar değişmedi. Ortak evlilik soyadı seçmek zorunlu değildir; eşler kendi soyadlarını koruyabilir. Evli çiftin ortak soyadı varsa çocuk bunu otomatik olarak alır. İlk ortak çocuk için seçilen soyadı sonraki çocuklar için de geçerlidir. Boşanan veya eşi vefat eden kişi evlilik soyadını korur; isterse Standesamt’a yapacağı resmî onaylı bir beyanla doğum soyadına veya evlilikten önceki soyadına döner (BGB § 1355 fıkra 5).
İsim beyanları Standesamt’ta yapılır. Ücret şehre göre değişir; Berlin örneğinde sonradan yapılan bir isim beyanı 25 €, isim kullanım belgesi (Bescheinigung über die Namensführung) 12 € tutuyor. Nikâhta yapılan beyan ücretsizdir.
Almanya’da yaşayan Türk vatandaşına hangi hukuk uygulanır?
Reformun Türk aileleri için belki de en önemli kısmı bu. Eskiden Almanya’da bir kişinin ismi kural olarak vatandaşlığının hukukuna tabiydi: Türk vatandaşının soyadı Türk hukukuna göre belirlenirdi. Yeni EGBGB madde 10’a göre artık şöyle:
- Genel kural: İsim, kişinin mutad meskeninin bulunduğu devletin hukukuna tabidir. Almanya’da yaşayan ve başka bir seçim yapmayan Türk vatandaşına Alman isim hukuku uygulanır.
- Eşler için seçim: Eşler, nikâhta veya sonradan Standesamt’a beyanla, birinin vatandaşı olduğu veya birinin mutad meskeninin bulunduğu devletin hukukunu seçebilir. Nikâhtan sonra yapılan beyan resmî onay ister.
- Çocuk için seçim: Velayet sahibi, ebeveynlerden birinin veya çocuğun vatandaşı olduğu devletin hukukunu seçebilir.
- Kendi ismi için seçim: Kişi, resmî onaylı beyanla kendi ismi için vatandaşlığının hukukunu, yani Türk hukukunu seçebilir.
Önceden kazanılmış bir isim bu değişiklikle kendiliğinden değişmez. Yani 2025’ten önce evlenmiş ve soyadı belirlenmiş biri için hiçbir şey otomatik olarak değişmiyor.
Alman vatandaşlığına geçip Türk vatandaşlığını da koruyanlar için durum ayrıca önemli. Vatandaşlığa geçerken veya sonrasında soyadınız değiştiyse bunu konsoloslukta çok vatandaşlık tescili sırasında belgelemeniz gerekir. Ayrıntılar çifte vatandaşlık ve Einbürgerungsurkunde tescili rehberimizde.
Türk hukukunda kadının ve çocuğun soyadı
Evli kadının soyadı: TMK 187 iptal edildi, yerine kural gelmedi
Türk Medeni Kanunu’nun 187. maddesi eskiden “Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır” diyordu. Kadın isterse evlilikten önceki soyadını kocasının soyadının önünde kullanabiliyordu. Anayasa Mahkemesi 22 Şubat 2023 tarihli kararıyla (E.2022/155, K.2023/38) bu hükmü eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etti. Karar 28 Nisan 2023’te Resmî Gazete’de yayımlandı ve dokuz ay sonra, 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi.
TBMM bu sürede yeni bir düzenleme yapmadı. Dokuzuncu Yargı Paketi’nde yer alan ve kadının yalnızca kendi soyadını kullanmasını engelleyecek hüküm Kasım 2024’te tasarıdan çıkarıldı. Bugün durum şu:
- Kadın, nikâhta evlendirme memuruna veya sonradan nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru yapabilir. Uygulama müdürlükten müdürlüğe değişiyor.
- Başvuru reddedilirse ret kararını yazılı isteyin. Bu durumda aile mahkemesinde dava yolu açıktır.
- Bazı başkonsoloslukların bilgi notlarında hâlâ eski kural yazıyor: Türk vatandaşı kadının eşinin soyadını almak zorunda olduğu, kendi soyadını ancak önüne ekleyebileceği belirtiliyor. Başvurudan önce bağlı olduğunuz konsolosluğun güncel uygulamasını sorun.
Boşanma sonrası soyadı
TMK 173’e göre boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Eski eşin soyadını kullanmaya devam etmek isteyen kadın, bunda menfaati olduğunu ve eşine zarar vermediğini ispat etmeli; izni hâkim verir. Almanya’da boşandıysanız bu değişikliğin Türk nüfusuna işlenmesi için önce boşanma kararının Türkiye’de tanınması gerekir. Konsoloslukta idari tanıma ve mahkemede tanıma-tenfiz yolunu boşanma kararının Türkiye’de tanınması rehberimizde anlattık.
Çocuğun soyadı
TMK 321’e göre ana ve baba evliyse çocuk ailenin soyadını taşır. Türk hukuku, Almanya’daki gibi anne ve babanın soyadından oluşan bir çocuk çift soyadını öngörmüyor. Almanya’da çocuğunuza çift soyadı verirseniz, bunun konsoloslukta doğum tescili sırasında nasıl işleneceğini önceden sorun. Çocuğun soyadının sonradan Türkiye’de değiştirilmesi kural olarak dava gerektirir.
Standesamt belgeniz veya isim değişikliği belgeniz için tercüme gerekip gerekmediğinden emin değil misiniz? Fotoğrafını gönderin, ücretsiz söyleyelim.
WhatsApp’tan sorİki ülkede iki isim: “bir ve aynı kişi” sorunu
Almanya ile Türkiye isim konusunda farklı kurallar uyguladığı için aynı kişi iki ülkede farklı isimle kayıtlı olabilir. Hukukçular buna “topal isim” (hinkende Namensführung) der. Günlük hayatta pek fark edilmez; sorun genellikle yıllar sonra, önemli bir işlemde çıkar:
- Miras ve veraset ilamı: Türkiye’deki mirasçılık belgesinde bir isim, Almanya’daki ölüm belgesinde başka bir isim yazar.
- Tapu: Türkiye’de satış veya intikal sırasında Alman belgeleriniz Türk kaydıyla eşleşmez.
- Emeklilik ve SGK: Hizmet dökümü bir isimle, Alman emeklilik kaydı başka bir isimle tutulur.
- Pasaport ve oturum: Yalnızca Türk vatandaşıysanız Alman kurumları çoğu zaman pasaportunuzdaki ismi esas alır. Standesamt belgesi ile pasaport farklıysa açıklama istenir.
- Çocuğun belgeleri: Almanya’da çift soyadı, Türk kimliğinde tek soyadı.
Farkı kapatmanın en güvenli yolu isim geçmişini belgelemek: Türk tarafında soyadı değişikliklerini gösteren vukuatlı nüfus kayıt örneği, Alman tarafında ise isim beyanını ve isim kullanımını gösteren Standesamt belgesi. Tercümede isimler kaynak belgede nasıl yazıyorsa öyle aktarılır; tercüman bir ismi “düzeltemez”, ancak farkı açıklama notuyla gösterebilir. Pasaporttaki yazımın neden belirleyici olduğunu isim yazımı rehberimizde (Almanca) ayrıntılı anlattık.
Türk nüfusuna bildirim adım adım
Almanya’da evlilik, boşanma, isim beyanı veya isim değişikliği gibi bir olay yaşadıysanız Türk nüfusunuzun da bunu bilmesi gerekir. İşlem başkonsoloslukta yapılır; randevu konsolosluk.gov.tr üzerinden alınır.
Hangi olay için hangi belge?
| Olay | Konsolosluğa sunulan temel belge | Not |
|---|---|---|
| Almanya’da evlilik | Uluslararası evlenme kayıt örneği (Formül B) | Ayrıntılar: Almanya’da evlilik rehberimiz |
| Çocuğun doğumu | Uluslararası doğum kayıt örneği (Formül A) | Almanya’daki çift soyadının işlenip işlenmeyeceğini sorun. |
| Almanya’da boşanma | Kesinleşme şerhli boşanma kararı, apostil, Türkçe tercüme | Önce tanıma gerekir; soyadı ondan sonra değişir. |
| Sonradan isim beyanı (ör. çift soyadı) | Standesamt’ın beyan belgesi veya isim kullanım belgesi | Çok dilli formu yoktur; tercüme gerekir. |
| İdari isim değişikliği (NamÄndG) | Namensänderungsurkunde | Türk nüfusuna işlenip işlenmeyeceği Türk hukukuna göre değerlendirilir; gerekirse Türkiye’de dava yoluna gidilir. |
Konsolosluklar Almanca belgeler için genellikle Türkçe yeminli tercüme ve bazı işlemlerde konsolosluk noterliğinde onay ister. Alman resmî belgelerinde apostilin gerekip gerekmediği işleme göre değişir; boşanma kararı için Landgericht’ten apostil istenir.
Hangi belge tercüme edilir, hangisi edilmez?
Tercüme iki yönde gerekebilir: Alman belgesi Türk konsolosluğuna gidiyorsa Türkçeye, Türk belgesi Standesamt’a gidiyorsa Almancaya. Berlin Standesamt’ı gibi birçok Alman nüfus dairesi, yabancı dildeki belgelerin Almanya’da yeminli bir tercüman tarafından tercüme edilmesini şart koşuyor.
| Belge | Tercüme? | Not |
|---|---|---|
| Uluslararası evlenme / doğum kayıt örneği (Formül A, B) | Genellikle hayır | Çok dillidir; Türkiye ve Almanya’da tercümesiz kullanılır. |
| Standesamt isim beyanı belgesi, Bescheinigung über die Namensführung | Evet | Almanca → Türkçe, konsolosluk için. |
| Namensänderungsurkunde (idari isim değişikliği) | Evet | Almanca → Türkçe. |
| Almanya’daki boşanma kararı | Evet | Apostil ile birlikte, Türkçeye. |
| Vukuatlı nüfus kayıt örneği | Duruma göre | Standesamt’ta isim beyanı veya hukuk seçimi için istenirse Almancaya. Ayrıntılar: vukuatlı nüfus kayıt örneği rehberimiz. |
En sık yapılan 6 hata
- Önce seçip sonra sormak: Almanya’da çift soyadı seçip Türk tarafında aynı ismin işlenemeyeceğini sonradan öğrenmek.
- Hukuk seçimini bilmemek: Yalnızca Türk vatandaşı olan biri, Standesamt’ta Türk hukukunu seçme imkânı olduğunu bilmeden Alman hukukuna göre isim alıyor.
- Boşanmayı tanıtmadan soyadı beklemek: Almanya’daki boşanma Türkiye’de tanınmadan Türk nüfusunda soyadı değişmez.
- Çok dilli belge yerine Almanca belge almak: Uluslararası kayıt örneği tercümesiz kullanılabilirken, sade Almanca evlilik belgesini tercüme ettirip boşuna para ödemek.
- Tercümede ismi “düzeltmesini” istemek: Tercüman belgede ne yazıyorsa onu aktarır. Fark varsa çözüm tercümede değil, kayıtların düzeltilmesindedir.
- Tescilden sonra kontrol etmemek: Konsolosluk işleminden sonra vukuatlı nüfus kayıt örneğine bakmamak; hatalar yıllar sonra miras veya tapu işleminde ortaya çıkıyor.

“İsim sorunları nadiren evlilik günü ortaya çıkar. Genellikle yıllar sonra, bir veraset ilamında veya tapu dairesinde karşımıza çıkar; o zaman da Türk ve Alman kayıtlarını tek tek eşleştirmek gerekir. Bu yüzden aileye ilk tavsiyem şudur: Almanya’da yeni bir soyadı seçmeden önce konsolosluğa sorun ve her değişiklikten sonra vukuatlı nüfus kayıt örneğinizi kontrol edin. Tercümede de her zaman belgede yazan ismi aktarırız; farklılık varsa bunu açıkça belirtiriz.”
Ali Harun BalkayaYeminli tercüman, Balkaya Übersetzungen, Wuppertal
İsim belgenizi bugün gönderin
Fotoğraf yeterli. Önce hangi belgenin gerçekten tercüme edilmesi gerektiğini söyleriz, sonra sabit fiyatı.
- Sayfa başı en fazla 49,90 €, onay, kaşe-imza ve kargo dahil
- 3–7 iş günü, istenirse ekspres teslimat
- Nitelikli elektronik imzalı (QES) PDF; kabulü kuruma göre değişir
- Almanya’da mahkemece yetkilendirilmiş tercüman: Standesamt ve konsolosluk işlemleri için
Sık sorulan sorular
2025’ten önce evlendik. Şimdi ortak çift soyadına geçebilir miyiz?
Çocuğumuz Almanya’da çift soyadı aldı. Türk kimliğinde de çift soyadı olur mu?
Türkiye’de evli bir kadın artık yalnızca kendi soyadını kullanabilir mi?
Almanya’da boşandım. Türk nüfusunda soyadım ne zaman değişir?
Uluslararası evlenme kayıt örneği için tercüme gerekir mi?
Tercümede ismimi pasaportumdaki gibi yazabilir misiniz?
İlgili rehberler
Kaynaklar
- Berlin Standesamt – Ehenamens- und Geburtsnamensrecht ile uluslararası isim hukukundaki değişiklik, Ekim 2026
- Alman Dış Temsilciliği – 1 Mayıs 2025’ten itibaren isim hukuku (bilgi notu)
- BGB § 1355 – Ehename
- EGBGB madde 10 – Name
- Service Berlin – Namensrechtliche Erklärung (belgeler, tercüme, ücretler)
- T.C. Köln Başkonsolosluğu – Almanya’da evlenen Türk vatandaşlarının tescili
- Evli kadının soyadı: AYM E.2022/155, K.2023/38 kararı ve güncel uygulama
- Hürriyet – AYM’nin TMK 187 kararı yürürlükte, 28 Ocak 2024
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Standesamt’ların, konsoloslukların ve nüfus müdürlüklerinin uygulamaları değişebilir; özellikle Türkiye’de evli kadının soyadına ilişkin yasal düzenleme henüz yapılmamıştır. İşlemden önce ilgili kurumun güncel şartlarını kontrol edin.
Bu konuda gereken belgelerin yeminli tercümesi: Nüfus kayıt örneği tercümesi – sayfa başı en fazla 49,90 €, posta ile.
