Formül A, B, C nedir? Çok dilli nüfus belgesiyle tercüme ve apostilsiz işlem (2026)

Ali Harun Balkaya, yeminli tercümanGüncelleme: 21 Ekim 2026Okuma süresi: 9 dakika

Doğum, evlilik veya ölüm belgesini Almanya’da bir daireye vermeniz gerekiyorsa, çoğu zaman tercümeye hiç gerek yoktur. Türkiye ve Almanya, çok dilli nüfus kayıt örneklerini düzenleyen 1976 tarihli Viyana Sözleşmesi’nin tarafıdır. Bu sözleşmeye göre düzenlenen belgelerin adı Türkiye’de Formül A, B ve C’dir. Bu rehberde hangi belgeyi nereden alacağınızı ve tercümenin ne zaman yine de gerektiğini dürüstçe anlatıyoruz.

Formül A, B, C nedir?

Uluslararası Nüfus Komisyonu (CIEC), 8 Eylül 1976’da Viyana’da “Nüfus kayıtlarından çok dilli örnek verilmesine ilişkin Sözleşme”yi (Sözleşme No. 16) kabul etti. Amaç basitti: Bir ülkede düzenlenen doğum, evlenme ve ölüm kayıt örneği, başka bir ülkede tercüme ve onay gerektirmeden okunabilsin.

Bunun için sözleşme üç standart form öngörür. Türkiye’de bu formlar harfleriyle anılır:

Belgenin okunabilir olmasını sağlayan kurallar sözleşmenin kendisinde yazılıdır:

• Çok dilli başlıklar: Formdaki sabit ifadeler en az iki dilde, düzenleyen devletin resmî dilinde ve Fransızcada yer alır. Arka yüzde diğer dillerdeki karşılıklar bulunur.
• Latin harfleri: Bilgiler Latin harfleriyle yazılır (Madde 4).
• Sayısal tarihler: Tarihler gün, ay, yıl sırasıyla rakamla yazılır; ay isimleri yazıyla geçmez (Madde 5).
• Ortak kısaltmalar: Cinsiyet için M ve F; evlilik için “Mar”, boşanma için “Div”, ölüm için “D” gibi semboller kullanılır (Madde 5).
• Boş alanlar: Doldurulamayan alanlar çizilir (Madde 7).

Bu sayede Alman memuru, Türkçe bilmeden de formu okuyabilir. Tercümenin gereksiz olmasının sebebi budur.

Formül A, B, C nereden alınır?

Olay Türk nüfusuna kayıtlıysa belgeyi Türk makamları düzenler. Olay Almanya’da gerçekleşmiş ve Alman Standesamt’ına kayıtlıysa, Almanya’daki çok dilli belgeyi Standesamt verir.

Türkiye’de ve konsoloslukta

Dışişleri Bakanlığı’nın konsolosluk sayfasına göre evlenme kayıt örneği (Formül B) nüfus müdürlüklerinden alınır ve yabancı makamlara bu şekilde sunulur. Formül A dış temsilciliklerimiz tarafından da düzenlenir. Sözleşmenin 1. maddesi ayrıca belgenin yalnızca kayıt örneği almaya yetkili kişilere verileceğini söyler. Yani belgeyi kendiniz, yakın akrabanız veya vekâletnameyle bir temsilci alabilir. Kimin hangi kayıt için başvurabileceğini başvurmadan önce nüfus müdürlüğüne veya konsolosluğa sorun.

e-Devlet’te

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün e-Devlet sayfasında “Çok Dilli Doğum Kayıt Örneği (Formül A) Sorgulama”, “Çok Dilli Evlenme Kayıt Örneği (Formül B) Sorgulama” ve “Çok Dilli Ölüm Kayıt Örneği (Formül C) Sorgulama” hizmetleri ile bir belge doğrulama hizmeti bulunur.

Almanya’da Standesamt’tan

Almanya’da doğan çocuk, Almanya’da kıyılan nikâh veya Almanya’da gerçekleşen ölüm için çok dilli belgeyi olayın kayıtlı olduğu Standesamt verir. Berlin’in resmî hizmet sayfasına göre çok dilli (internationale) doğum belgesi 12 €, aynı anda istenen her ek nüsha 6 € tutar. Ücretler eyaletten eyalete değişebilir; kendi Standesamt’ınızın sayfasına bakın.

Bu belgeler Türkiye yönünde de işe yarar. Türk konsoloslukları doğum, evlilik ve ölüm tescilinde Almanya’nın çok dilli belgelerini doğrudan kabul eder. Almanya’da evlenen çiftler için ayrıntılı liste Almanya’da evlilik rehberimizde yer alıyor.

Neden apostil ve tercüme gerekmez?

Sözleşmenin 8. maddesi açıktır: Bu belgeler sözleşmeye bağlı her devletin ülkesinde “tasdik veya eşdeğer bir işlem aranmaksızın” kabul edilir ve düzenleyen devletin kendi kayıt örnekleriyle aynı değeri taşır. Apostil de böyle bir “eşdeğer işlem”dir. Yani Türkiye’den aldığınız Formül A için Almanya’da apostil gerekmez.

Sözleşmeye bağlı devletler arasında Almanya ve Türkiye’nin yanı sıra Hollanda, Avusturya, Belçika, Fransa, İsviçre, İtalya, İspanya, Portekiz, Lüksemburg, Polonya, Romanya, Bulgaristan, Hırvatistan, Slovenya, Bosna-Hersek, Sırbistan, Karadağ, Kuzey Makedonya, Moldova, Litvanya, Estonya ve Yeşil Burun Adaları bulunur. Yunanistan sözleşmeyi imzalamış ama onaylamamıştır.

Tercüme konusunda sözleşme “tercüme yasak” demez. Ama form zaten çok dilli olduğu için Alman daireleri genellikle tercüme istemez. Örneğin Köln Belediyesi’nin yurt dışı evliliğin tescili sayfasında açıkça “Uluslararası bir belge sunarsanız tercüme gerekmez” yazar. Karar her zaman belgeyi alan dairededir; özel bir durum varsa daire yine de tercüme isteyebilir.

Sözleşme No. 34 ne değiştiriyor?

CIEC, 2014’te Strazburg’da yeni bir sözleşme (No. 34) kabul etti. Bu sözleşme Almanya, Belçika ve İsviçre için 1 Temmuz 2022’de yürürlüğe girdi. CIEC listesinde Türkiye taraf olarak görünmüyor. Bu yüzden Türkiye ile Almanya arasında bugün hâlâ 1976 tarihli Sözleşme No. 16 geçerlidir ve Formül A, B, C eskisi gibi kullanılır.

Formül varken tercüme ne zaman yine gerekir?

Formül A, B, C yalnızca tek bir olayı gösterir: bir doğumu, bir evliliği veya bir ölümü. Alman daireleri ise bazen daha fazlasını görmek ister: aile bağlarını, önceki evlilikleri, isim değişikliklerini veya bir mahkeme kararının içeriğini. O zaman Türkçe belge gerekir ve Türkçe belge de tercüme ister.

Vukuatlı kayıt neden istenir?

Vukuatlı nüfus kayıt örneği, bir kişinin medeni hal geçmişini ve aile kayıtlarını gösterir. Alman daireleri bunu özellikle evlenme başvurusunda, vatandaşlık işlemlerinde veya bir kişinin daha önce evlenip evlenmediğini anlamak için ister. Formül A bu soruya cevap vermez. Ayrıntılar ve tercüme ipuçları için vukuatlı nüfus kayıt örneği rehberimize bakın.

Mahkeme kararları

Türkiye’de alınmış bir boşanma kararının Almanya’da hukuki sonuç doğurması için çoğu zaman kararın kendisi, kesinleşme şerhi ve tercümesi gerekir. Formül B’de boşanmanın yazması bu işlemi atlatmaz. Konu için Türk mahkeme kararının Almanya’da tanınması rehberimizi okuyabilirsiniz.

AB ülkelerinden gelen belgeler: 2016/1191 sayılı Tüzük formları

Bulgar, Rumen, Polonyalı veya Hollandalı bir eşiniz varsa ya da bir olay başka bir AB ülkesinde kayıtlıysa ikinci bir kolaylık daha vardır: Avrupa Birliği’nin 2016/1191 sayılı Tüzüğü. Tüzük 16 Şubat 2019’dan beri uygulanır.

• Apostil yok: Bir AB ülkesinin makamlarının düzenlediği resmî belgeler, başka bir AB ülkesinde apostilsiz kabul edilir.
• Çok dilli standart form: Doğum, evlilik veya ölüm belgesine çok dilli bir form eklenebilir. Bu form tek başına belge değildir; asıl belgenin yanına konur ve tercüme ihtiyacını ortadan kaldırmaya yarar.
• Kapsam: Yalnızca AB üye devletlerinin makamlarınca düzenlenen belgeler için geçerlidir. Türk belgeleri bu tüzüğün kapsamında değildir.
• Sınır: Tüzük belgenin gerçekliğini kolaylaştırır, içeriğinin hukuki sonucunu değil. Örneğin bir boşanmanın tanınması ayrı bir konudur.

Pratik öneri: AB ülkesinden belge isterken çok dilli formu da talep edin. Bir AB ülkesi CIEC Sözleşmesi No. 16’ya da tarafsa, oradan doğrudan çok dilli kayıt örneği istemek de mümkündür. Hangisinin daha kolay olduğunu o ülkenin nüfus dairesine sorun.

En sık yapılan 6 hata

1. Formül A yerine Türkçe doğum kaydı almak: Sonra hem tercüme hem de belki apostil masrafı çıkar. Daireye doğum belgesi lazımsa önce Formül A isteyin.
2. Formül’ü tercüme ettirmek: Çok dilli bir belgeyi tercüme ettirmek çoğu zaman boşa paradır. Daire açıkça istemedikçe yapmayın.
3. Formül’e apostil yaptırmak: Almanya ve Türkiye arasında Sözleşme No. 16 apostili gereksiz kılar. Zaman ve ücret kaybıdır.
4. Aile cüzdanıyla gitmek: Evliliği kanıtlamak için Alman dairesine Formül B götürün; aile cüzdanı sorun çıkarır.
5. Vukuatlı kaydı Formül sanmak: Vukuatlı nüfus kayıt örneği çok dilli değildir. Daire isterse yeminli tercüme şarttır.
6. İsim yazımını kontrol etmemek: Formüldeki ad ve soyadı pasaporttaki yazımla aynı olmalıdır. Farklılık varsa (ğ, ş, ı veya eski soyadı) belgeyi daireye vermeden önce nüfus müdürlüğünde düzeltin.

“Bize gelen nüfus belgelerinde ilk baktığım şey belgenin türüdür. Müşteri Türkçe bir doğum kaydı gönderiyor ve tercüme istiyor; ama kurum yalnızca doğum belgesi istiyorsa ona Formül A almasını öneriyorum. Bu bizim için bir sipariş eksik demek, müşteri için ise boşa ödenmemiş bir ücret. Tercüme, Formül’ün cevap veremediği yerde başlar: vukuatlı kayıtta, mahkeme kararında, açıklama notlarında.”

Ali Harun Balkaya
Yeminli tercüman, Balkaya Übersetzungen, Wuppertal

Sık sorulan sorular

Ali Harun Balkaya
Frankfurt ve Limburg Bölge Mahkemeleri (Türkçe) ile Düsseldorf Yüksek Eyalet Mahkemesi (İngilizce) tarafından yetkilendirilmiş yeminli tercüman. Wuppertal Üniversitesi İktisat ve Boğaziçi Üniversitesi Bilişim İşletme Sistemleri mezunu. Balkaya Übersetzungen 2007’den beri Almanya’nın her yerine belge tercümesi yapıyor. Biz kimiz?

İlgili rehberler

Kaynaklar

• CIEC – Sözleşme No. 16 ve taraf devletler listesi, Ekim 2026
• CIEC – Sözleşme No. 16 metni (İngilizce)
• CIEC – Sözleşme No. 34 ve yürürlük durumu
• e-Devlet – Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü hizmetleri
• T.C. Dışişleri Bakanlığı – Konsolosluk sık sorulan sorular
• Berlin – Geburtsurkunde beantragen (çok dilli belge ve ücretler)
• Köln Belediyesi – Yurt dışında kıyılan evliliğin tescili
• Avrupa e-Adalet Portalı – Resmî belgeler (Tüzük 2016/1191)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kurumların uygulamaları değişebilir; başvurudan önce ilgili kurumun güncel şartlarını kontrol edin.